Prenta út Tengt efni Botnmálning. Daggarmarks- útreikningar.

Yfirborðsmeðferð stáls
Hér á eftir verður lýst nokkrum þeim aðgerðum, sem hafa ber að hafa í huga við endurmálun (viðhald) á stáli. Einnig verður lýst, bæði veikum og sterkum hliðum, nokkurra algengustu málningarkerfa sem fyrirfinnast í dag.

Þegar valið er málningarkerfi til viðhalds á stáli er mikilvægt að það henti þeim aðstæðum sem gilda hverju sinni. Framþróun hefur verið mjög hröð undanfarin ár og mörg ný málningarkerfi hafa skotið upp kollinum.

Stærri viðgerðarverkefni eru þess eðlis að nauðsynlegt er fyrir þá sem framkvæma þau, að hafa góða þekkingu á yfirborðsmeðhöndlun og gæðaeftirliti. Meðal annars þarf að hafa eftirfarandi í huga þegar farið er út í stór viðgerðarverkefni:

• Hver eru vinnuskilyrðin?
• Hvaða möguleikar eru til staðar?
• Hvernig undirbúningsvinnu er hægt að ná?
• Hvaða filmuþykkt næst og í hvað mörgum umferðum?

Hafa ber í huga, þegar vinnuferillinn er ákveðinn, hve mikilli endingu er hægt að ná með mismunandi málningarkerfum.

Hver er hæfileg ending á viðgerðarverki?

Ef um er að ræða minniháttar viðgerðir á tiltölulega nýjum hlutum sem eru t.d. í epoxýkerfi, þá er eðlilegt að ætlast til að viðgerðin haldi jafn lengi og kerfið sjálft á hlutnum. Það krefst þá meiri yfirborðsvinnu og filmuþykktar.

Ef um er að ræða stærri viðgerðir á gömlum hlutum sem mikið eru farnir að ryðga, má búast við því að viðgerðin verði ekki eins góð og ef um nýlegan hlut er að ræða. Til að þeir sem eiga hlut að máli verði ánægðir, er mikilvægt að við val á málningarkerfi sé haft í huga ástand flatarins sem á að mála og hverjar séu væntingar verkkaupans.

Mörg dæmi eru um, að ekki sé hægt að koma við þeirri undirbúningsvinnu, sem sagt er fyrir um í málningarkerfinu. Í því tilfelli getur verið varasamt að nota viðkomandi málningarkerfi því málningin sem sagt er fyrir um í því, miðast við þá undirbúningsvinnu sem þar er kveðið á um. Þess vegna er betra að láta gera nýtt málningarkerfi sem miðast við þá undirbúningsvinnu sem við verður komið.

Undirvinna
Áður en viðgerð hefst er nauðsynlegt að kanna flötinn mjög vel og ákveða þá hvaða hreinsun og viðgerðartæki ber að nota. Óhreinindum og skemmdum má skipta í eftirfarandi flokka:

1. Vatnsleysanleg sölt, t.d. natríumklóríð (matarsalt).
2. Olía og fita.
3. Ryð, laus málning og hugsanlega ryð sem byrjað er að myndast undir annars heillegri málningarfilmu.
4. Ryk.

Yfirborðsmeðferð er síðan valin út frá umfangi skemmdanna, þannig að með lágmarks tilkostnaði sé hægt að ná því yfirborði sem óskað er.

Affitun
Ef fita eða olía er til staðar, þarf að byrja á því að fjarlægja hana og skal það gert með þar til gerðum olíuhreinsiefnum. Terpentína gerir lítið annað en að dreifa úr fitunni og skal hvorki hún né önnur lífræn leysiefni notuð til að fjarlægja fitu eða olíu. Ekki er hægt að fjarlægja fitu með sandblæstri eða handverkfærum. Sé sandblástur eða hreinsun með handverkfærum framkvæmd á undan affituninni, gerist það, að fitan eða olían smyrst yfir flötinn.

Skolun með hreinu vatni
Einn mjög mikilvægur liður undirbúningsvinnunnar er að fjarlægja vatnsleysanleg sölt af yfirborðinu. Í mörgum tilfellum er ekki nóg að skola einu sinni með hreinu vatni því eftir að laus málning eða ryð hefur verið fjarlægt með handverkfærum eða sandblæstri, kemur í ljós meira af söltum sem þarf að skola í burtu áður en málningin er borin á. Ef hreinsaðir fletir ryðga mjög hratt er það oft vegna þess að mikið af söltum er á yfirborðinu. Önnur vísbending um að mikið sé af söltum á yfirborðinu er þegar ryð dökknar mikið og verður næstum svart.

Ef vatnsleysanleg sölt eru til staðar undir málningarfilmunni, orsakar það hækkun á osmótískum þrýstingi vatns inn í gegnum málningarfilmuna. Þetta má líka orða þannig að söltin sjúga vatnið inn í gegnum málningarfilmuna sem þá bólgnar út. Það næsta sem gerist er að ryðmyndun hefst í bólunni sem að lokum springur og skilur stálið eftir óvarið.

Hreinsun með handverkfærum
Sköfur, nálabyssur og vírburstar geta verið gagnleg verkfæri til að fjarlægja lausa málningu og ryð en betra er að nota slípirokk sem bæði hreinsar betur og auðveldara er með honum að jafna út brúnirnar sem eru á milli blettsins sem verið er að laga og gömlu málningarinnar.

Háþrýstiþvottur
Háþrystiþvottur, með eða án slípiefna, hefur notið sívaxandi vinsælda. Einn af aðal kostunum við háþrýstiþvott, miðað við þurran sandblástur, er að rykmyndun er engin.

Eitt af því sem þarf að athuga vandlega er hversu lengi flöturinn getur verið að þorna eftir háþrýstiþvott, á stöðum sem eru lokaðir og með litla loftræstingu. Hægt er að ná mjög hreinu yfirborði með háþrýstiþvotti án slípiefna en án þeirra er ekki hægt að ná þeim yfirborðsgrófleika sem oft er nauðsynlegur.

Sandblástur
Hægt er að fá lítil hreyfanleg tæki til sandblásturs, en þau hafa reyndar ekki náð miklum vinsældum. Sennilega er það vegna ryks og óþrifa sem af þurrum sandblæstri stafar. Ráð við því er að nota tæki sem eru þannig útbúin að ryk og sandur sogast aftur inn í tækið, en þannig er að mestu hægt að koma í veg fyrir að loftið fyllist af ryki og að sandur fari út um allt. Þurr sandblástur er besta aðferðin til að ná hreinu yfirborði með hæfilegan yfirborðshrjúfleika en það leiðir til lengri lífdaga málningarfilmunnar sem kemur ofan á.

Tæki og tól

Áður en ráðist er í kaup á tækjum til viðhalds á málningu, þarf að gaumgæfa ýmsa þætti svo sem vinnuaðferðir, þrýstiloft, vatn, rafmagn, viðhald á tækjunum sjálfum og stað til að geyma þau á.

Málningarkerfi
Málningarkerfið, sem er gefið er út af málningarframleiðandanum, er forskrift um það hvernig eigi að standa að málningarvinnunni. Til að tilætluðum árangri sé náð, er mikilvægt að þessari forskrift sé fylgt. Í málningarkerfinu þarf a.m.k. eftirfarandi að koma fram...

• Lýsing á fletinum sem á að mála, svo ekki fari á milli mála við hvaða flöt sé átt.
• Undirbúningsvinna (aðferð og hversu vel á að hreinsa).
• Upplýsingar um málninguna sem á að nota.
• Málningarvinna (aðferð, fjöldi umferða og filmuþykkt).
• Í vissum tilfellum (eins og þegar mála á tanka að innan og aðra lokaða staði) er nauðsynlegt að taka fram atriði eins og loftræstingu, hitastig og þann tíma sem þarf að líða áður en tankurinn er tekinn í notkun.

Málningarvinnan
Með pensli er venjulega hægt að ná milli 70 og 90 mikron þykkri blautfilmu. Með rúllu verður filman þynnri og oft misþykk. Þar sem pensillinn nær að smyrja málningunni betur á flötinn næst betri viðloðun með honum en rúllu. Rúllu ætti því aldrei að nota við blettanir og helst ekki þegar farin er fyrsta umferðin á bert stál. Best er að nota málningarsprautu þegar málaðir eru stórir fletir. Með málningarsprautu er hægt að ná þykkri filmu og jafnri. Hægt er að fara allar umferðirnar með loftlausri sprautu en horn, kanta og aðra erfiða staði ætti fyrst að mála með pensli til að ná nægilegri filmuþykkt á þessum stöðum.

Ryðvarnargrunnar, hvort sem þeir eru byggðir upp af akrýl, klórgúm eða alkýð, innihalda ryðvarnarefni sem í dag er oftast sinkfósfat. Ryðvarnarefnið virkar þannig að vatn sem kemst inn í málningarfilmuna, binst því og þannig myndast varnarlag sem kemur í veg fyrir ryðmyndun. Grunnmálningin er venjulega borin á í einni til tveimur umferðum en ofan á grunnmálninguna koma síðan eitt eða fleiri lög af millimálningu og/eða lakkmálningu. Algengt er að málning sé að 40 til 50 hundraðshlutum leysiefni. Í því tilfelli má reikna með 35-45 mikron þykkri þurrfilmu þegar málað er með pensli. Í venjulegum málningarkerfum þarf því um 5 umferðir til að ná 200 mikron þurrfilmuþykkt.

Nú er hinsvegar önnur tegund grunna að ryðja sér til rúms. Hér er um að ræða grunna sem eru það þéttir að vatn kemst ekki í gegnum filmuna. Þegar þessi tegund grunna er notuð, er mjög mikilvægt að réttri filmuþykkt sé náð.

Í dag er epoxýþykkmálning (mastic) mikið notuð til blettunar, viðhalds og einnig til heilmálunar. Epoxýþykkmálning myndar harða og sterka filmu, og hentar einnig þar sem góðri undirbúningsvinnu verður ekki við komið.

Þar sem þurrefnisinnihald epoxýþykkmálninga er hátt, oft 60-85%, er mun minna af lífrænum leysiefnum sem fer út í andrúmsloftið en þegar unnið er með aðrar þynnisþynntar málningar sem hafa lægra þurrefnisinnihald.

Þegar þykkmálning með 80% þurrefnisinnihald er borin á með pensli, næst 60-80 mikron þurrfilmuþykkt sem er tvöfallt hærra en hjá málningum með 40% þurrefnisinnihald, miðað við sömu blautfilmuþykkt hjá báðum.

Með málningarsprautu er hægt að ná allt að 200 mikron þurrfilmu í einni umferð þegar notuð er epoxýþykkmálning. En mælt er með þvi að heildar filmuþykkt sé milli 250 og 300 mikron í venjulegum málningarkerfum.

Þegar notaðar eru tveggja þátta málningarefni er mikilvægt að fylgja fyrirmælum um blöndunarhlutföll og þann tíma sem má líða frá því að þáttunum er blandað saman og þar til blandan er notuð. Best er ef málningin er afhent þannig að ein dós af öðrum þættinum blandast nákvæmlega við eina dós af hinum þættinum. Ef svo er ekki þarf að hafa mælitæki við hendina til að blanda rétt hlutföll því að það er mjög mikilvægt að hafa þau rétt.

Reynslan hefur sýnt að þeir sem vinna við málningarviðgerðir, eru vel sáttir við að nota tveggja þátta efni, enda vita þeir að viðgerðin mun endast lengur með þessum efnum.

Lítraverðið er hærra á þykkmálningu en á hefðbundinni málningu, en ef borið er saman verð á fermeter miðað við ákveðna filmuþykkt, kemur í ljós að þykkmálningin er ódýrari. Ástæðan er hærra þurrefnisinnihald og minna af leysum.

Undirbúningur
Oft er það svo að kostnaður við viðgerðarvinnu er ekki í réttu hlutfalli við árangurinn. Ekki er óalgengt að sjá sama svæðið málað aftur og aftur með aðeins 1-2 ára millibili. Tímaleysi er oft ástæðan fyrir því að viðgerðarvinnan er ekki unnin sem skyldi og verður árangurinn þá eftir því.

Með því að skipuleggja viðgerðarvinnuna nokkur ár fram í tímann, og með því að gera sér grein fyrir því hvað er hægt að gera og gera það rétt frá byrjun má ná mun betri árangri. Sá sem er í forsvari fyrir stærri viðgerðarverkefni ætti að hafa þjálfun og þekkingu á slíkum verkefnum. Í sumum tilfellum hefur reynst nauðsynlegt að hafa málningarráðgjafa til að leiðbeina og sjá til þess að allt sé gert eins og til er ætlast.

Þjálfun og menntun þeirra sem vinna við yfirborðsmeðhöndlun er nokkuð sem þarf að auka í framtíðinni. Þessi þjálfun ætti að vera á sviði yfirborðsmeðhöndlunar, vöruþekkingar og gæðaeftirlits.